TMI Blog

Cybercrime 101

‘17 doezoe’ (17000) euro als je je geslachtsdeel laat zien tijdens een Instagram livestream. Dat aanbod deden Mocro Maffia-acteurs Oussama Ahammoud (20) en Bilal Wahib (22) aan een twaalfjarige kijker. De jongen zwichtte - na enige aanmoediging - voor het bizarre aanbod. Het geld kreeg hij niet, maar een paar duizend kijkers hadden nu wel zijn geslachtsdeel gezien. Wahib werd door deze actie door de politie opgepakt en wordt beschuldigd van het maken en verspreiden van kinderporno. Ahammoud begrijpt naar eigen zeggen de commotie niet en noemt het een uit de hand gelopen grap. De gebeurtenis had zich ook in een speeltuintje af kunnen spelen. Dan hadden we de zaak meteen herkend als pedofilie. Deze speeltuin stond in de digitale wereld, maar de daders zijn daarbij nog even strafbaar. Omdat het misdrijf online plaatsvond, valt het onder de noemer ‘cybercrime’. Maar wat is cybercrime nou precies? En wat doen we hiertegen? 

Wat is cybercrime?

Cybercrime, cybercriminaliteit of computercriminaliteit: het zijn allemaal termen die verwijzen naar een misdaad die gepleegd wordt met en gericht is op ICT. Wist je dat de geldschade van cybermisdaad per jaar wel 10 keer zo hoog is als de schade van ‘gewone’ offline diefstal? Dat is ook niet zo gek, aangezien de gemiddelde Nederlander tegenwoordig ongeveer veertien uur per week (twee uur per dag) online is. Jongeren zitten zelfs meer dan drie uur per dag op het Internet. En hoe meer we online zijn, hoe kwetsbaarder we worden voor cybercrime. Geld stelen, gevoelige informatie bemachtigen of iemand opzettelijk lastigvallen. Dat zijn allemaal motieven om online misdrijven te plegen. Een aantal veel gebruikte technieken hiervoor zetten we voor je op een rijtje. 

Hacking en phishing

Het woord ‘hacken’ roept bij velen onmiddellijk een bepaald beeld op. Een mysterieus figuur in een slecht belichte kelder die zich vanachter een computer bezighoudt met allerlei ongure praktijken. De definitie van de term blijkt in de praktijk echter wat minder enerverend: onder hacken wordt simpelweg het inbreken in een computersysteem of netwerk verstaan. Een hacker krijgt aan de hand van bijvoorbeeld virussen en spyware toegang tot zo’n systeem en dus ook tot gevoelige informatie zoals persoons- of creditcardgegevens. 

Eén van die manieren om toegang tot gevoelige informatie te krijgen, is door middel van phishing. Er wordt dan ‘gehengeld’ naar persoonlijke gegevens onder valse voorwendselen, vaak met de intentie om iemand geld afhandig te maken. Denk aan een mailtje van je bank met de beleefde mededeling dat je bankpas verloopt. Of je eventjes op de link wilt klikken en in wilt loggen. Of een appje van je dochter met daarin de mededeling dat ze een nieuw nummer heeft en het vriendelijke verzoek of je ‘eventjes honderd euro overmaakt’ voor een openstaande rekening. Dergelijke pogingen lijken misschien doorzichtig, maar zijn in de praktijk voor veel oplichters zeer rendabel. Ook via een valse website, telefoontje of sms kan er gephisht worden.

Sextortion

Ongeveer één vijfde van de jongeren geeft aan wel eens aan sexting te doen (een combinatie van ‘sex’ en ‘texting’). Dit wil zeggen dat ze zelfgemaakte seksueel getinte berichtjes, foto’s of video’s uitwisselen via hun telefoon of internet. Sexting kan best spannend of opwindend zijn, maar het is wel belangrijk dat jongeren zich bewust zijn van de risico’s die gepaard gaan met het maken en versturen van pikant materiaal. Beelden of berichtjes die slechts voor één persoon bedoeld waren, kunnen gebruikt worden als middel om de betreffende persoon af te persen. 

Wanneer dit gebeurt, spreken we van sextortion. Dat is een combinatie van ‘sex’ en ‘extortion’ (uitbuiting). De afperser kan bijvoorbeeld vragen om geld en dreigen om naaktfoto’s te verspreiden onder bekenden als het slachtoffer niet toegeeft aan het dreigement. Wanneer iemand probeert geld af te persen door middel van sextortion, is het belangrijk hier geen gehoor aan te geven. Er is geen garantie dat de chanteur zich aan de afspraak houdt en het beeldmateriaal daadwerkelijk verwijdert. Meer informatie en tips over hoe om te gaan met sextortion zijn te vinden op helpwanted.nl.

Cyberpesten

Onder cybercrime valt naast de overduidelijk illegale praktijken als hacking, phishing en sextortion ook cyberpesten. Online pesten komt voor op vrijwel elk digitaal platform waarop gecommuniceerd kan worden, zoals YouTube, Twitter, Instagram en Whatsapp. Het digitale karakter maakt deze vorm van pesten vaak veel minder zichtbaar dan wanneer er offline gepest wordt. Vervelende en schadelijke uitingen kunnen daarnaast anoniem gedaan worden, waardoor de pester lastig op te sporen en aan te spreken is op het gedrag.

Vanwege deze vermeende anonimiteit en de ‘afstand’ die er is tussen dader en slachtoffer, is de aard van online pesten vaak ook gemener. Iemand buitensluiten, uitschelden of bedreigen gaat immers een stuk gemakkelijker als een persoon zich niet voor je neus bevindt en je hen niet in de ogen aan hoeft te kijken. Een ander kenmerk dat cyberpesten zo venijnig maakt, is het feit dat het vrijwel ‘overal’ en altijd kan gebeuren. Vooral in onze moderne gedigitaliseerde maatschappij, waarin we continu online zijn, is het lastig om digitale pesterijen te ontwijken. 

Online exposing

De digitale jungle kan dus schadelijk en toxisch zijn. Dit blijkt onder andere uit de recente opkomst van de zogenaamde ‘expose cultuur’. Foto’s en video’s van voornamelijk jonge vrouwen worden zonder toestemming op sociale media accounts geplaatst en voorzien van commentaar als ‘zij is een hoer’ of ‘hij is homo’. Het beeldmateriaal kan verschillen van onrechtmatig verspreide naaktfoto’s tot TikTok filmpjes waarin een ‘onschuldig’ dansje gedaan wordt. Deze schadelijke vorm van cyberpesten treft voornamelijk gemarginaliseerde groepen, zoals de lhbti-community. Vanwege de grote hoeveelheid tijd die jongeren online doorbrengen en bijkomende kwetsbaarheid, zijn ook zij een ‘makkelijk’ doelwit. 

Meer lezen over dit onderwerp? In dit artikel op onze blog verdiepen we ons in de wereld van de nare online expose- en shame cultuur.

TMI tegen cybercrime

Wanneer je je in online wateren begeeft, is dit nooit zonder risico’s. Het is belangrijk om bewustzijn te creëren omtrent de gevaren van cybercrime en de variërende en inventieve manieren waarop het zich tegenwoordig manifesteert. Van hacking en phishing tot sextortion, er zijn talloze manieren voor criminelen om aan geld of informatie te komen. Daarbij kunnen pesters online gemakkelijker en vaak zonder consequenties te werk gaan en worden jongeren op deze manier slachtoffer van cyberpesten. 

De twaalfjarige jongen die slachtoffer werd van Ahammoud en Wahib dacht simpelweg deel te nemen aan een 'onschuldige' Instagram livestream. De twee mannen maakten hier echter gebruik van zijn kwetsbaarheid en de scheve machtsverhouding die tussen hen en de jongen bestond. Dit incident laat zien dat we jongeren moeten leren kritisch te kijken naar het online gedrag van henzelf én dat van anderen. Ze moeten zich daarbij kunnen weren tegen de gevaren en risico’s. TMI biedt handvatten en tools die jongeren en hun omgeving op een leuke en leerzame manier leren over mediawijsheid. Neem snel een kijkje op onze website voor meer informatie!

Wil je meer kennis van Mediawijsheid?

Bekijk TMI's aanbod